वार्ता

इकागज संवाद

दुई तिहाईको प्रधानमन्त्री हुँदा त जनपक्षीय काम नगर्नेले अल्पमतको हुँदा काम गर्नुहुन्छ भनेर कसरी आश गर्ने ?

केपी शर्मा ओलीले शुक्रबार संविधानको धारा ७६ (३) अनुरुप प्रतिनिधि सभामा ठूलो दलको नेताका हैसियतमा अल्पमतको सरकारको प्रधानमन्त्रीको शपथ लिएका छन् । संसद्मा विश्वासको मत प्राप्त गर्न नसकेपछि पदमुक्त भएका ओली राष्ट्रपतिले बुहमतीय सरकार बनाउन दिएको समयमा कसैले बहुमत पुर्‍याउन नसकेपछि अल्पमतको प्रधानमन्त्री बनेका हुन् । अर्थात्, ओली दुई तिहाई नजिकबाट अल्पमतमा झरेका हुन् । बहुमतको सरकार बनाउन प्रयास गरेको प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली कांग्रेसका प्रमुख सचेतक बालकृष्ण खाणसँग हामीले के कारणले तपाईहरूले बहुमत पुर्‍याउन सक्नु भएन भनेर सोधेका छौं । सरकार गठनको प्रयास, राष्ट्रिय राजनीति र सरकारले अब राख्नु पर्ने प्राथमिकताका विषयमा खाणसँग इकागजका मधुसुधन भट्टराईले गरेको संवादको सार :

नेपालको संविधानको धारा ७६ को उपधारा (२) अनुसार वैकल्पिक सरकार बनाउने खुबै प्रयास गर्नुभयो । तर, बहुमत पुर्‍याउन सक्नुभएन, के कारणले सक्नुभएन ?
हामीलाई नेपाली कांग्रेसको पहलमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीविरुद्ध अविश्वासको प्रस्ताव ल्याउन पर्‍यो भन्‍ने पार्टीका नेता कार्यकता तथा अन्य विपक्षी पार्टी र नागरिक समाजबाट चर्को दबाब थियो । तर, अविश्वासको प्रस्ताव ल्याएन सकिरहेका थिएनौं । तर, पछिल्लो पटक प्रधानमन्त्री ओली आफैले विश्वासको मत लिने घोषणा गर्नुभयो । तर, असफल भयो । प्रधानमन्त्री फेरि चाहे आम नागरिकको जीवन रक्षाको विषयमा होस, चाहे राज्य सञ्चालन गर्ने कुरामा होस, चाहे राजनीतिक प्रशासनीक कुरामा होस, चाहे अन्तरराष्ट्रिय सम्बन्धको हिसाबले होस्, विश्वभर फैलिएको र नेपाल पनि अछुतो नरहेको कोभिड-१९ रोकथाम नियन्त्रण गर्न बिरामीको उपचार, चिकित्सक स्वास्थ्यकर्मीको व्यवस्थापन र अक्सिजन आपूर्तिमा सरका असफल भएको छ । यी काम गर्न सरकार चुकेकै हो । प्रमुख प्रतिपक्षीको धर्म निभाउन हामीले विश्वासको मतको विपक्षमा मतदान गर्न पर्‍यो । तसर्थ, विश्वासको मतको विपक्षमा मतदान गर्ने निर्णय गर्‍यौं । 

विपक्षी पार्टीले विश्वासको मतको विपक्षमा मतदान गर्न विपक्षी राजनीतिक दल र सांसदहरूलाई आह्वान गर्नु स्वभाविक नै भयो । प्रधानमन्त्रीले विश्वासको मत प्राप्त गर्न सक्नुभएन । विश्वासको मत प्राप्त नभएपछि प्रधानमन्त्री स्वतः पदमुक्त हुने अवस्था छ । त्यसपछि राष्ट्रपतिले संविधानको धारा ७६ (२) अनुसार सरकार गठन गर्न आह्वान गर्नुभयो । प्रधानमन्त्रीलाई विश्वासको मत नदिने पक्षको संसदमा बहुमत नदेखिएको कारणले कांग्रेसले प्रधानमन्त्रीमा दावा गर्नु स्वभाविक थियो । त्यही स्वभाविक दाबा गर्दै बहुमत पुर्‍याउने प्रयास गरेका हौं ।

बहुमतको प्रधानमन्त्रीका लागि कांग्रेसले प्रधानमन्त्री ओली अध्यक्ष रहेको एमालेको असन्तुष्ट माधवकुमार नेपाल समूह र जनता समाजवादी पार्टीसँग पटक-पटक छलफल गर्‍यो, के विषयमा कुरा मिल्न सकेन ?
एमालेमा माधवकुमार नेपालसहित उहाँको समूहमा रहेका साथीहरूको नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा अहं भूमिका छ । एमाले निर्माणमा पनि उहाँहरूको महत्वपूर्ण भूमिका छ । एमालेभित्र उहाँहरू शक्ति संघर्षमा हुनुहुन्थ्यो, अहिले पनि हुनुहुन्छ । सैद्धान्तिक र वैचारिक अडानमा पनि हुनुहुन्थ्यो । प्रधानमन्त्री र अध्यक्ष ओलीको सरकार सञ्चालन र पार्टीभित्रको स्वच्छाचारिता, सर्वसत्तावाद र निरंकुशताको खिलापमा उहाँहरू लडिरहनु भएको थियो ।

उहाँहरूले लोकतन्त्र र संविधानको रक्षार्थ संविधान अनुकूल सरकार निर्माण गर्ने क्रममा सहयात्रा हुन सक्छ भनेकाले हामीले सरकार निर्माण गर्ने पहल अनुरुप वार्ता गरेका हौं । उहाँहरूले भनेको कुरालाई कांग्रेसले विश्वास गर्‍यो । तर, उहाँहरू अन्तिम अवस्थासम्म अड्न सक्नुभएन । अन्तिम अवस्थामा उहाँहरूले प्रधानमन्त्रीसमेत रहेका अध्यक्ष ओलीसँग संवाद गरेर पार्टी भित्रैबाट ओलीलाई सुधार्ने कोसिसमा लाग्नुभयो । भोलि उहाँहरूले सुधार्नु हुने हो कि ओलीजीले समय र मौसम अनुकुल उहाँहरूलाई सक्नुहुन्छ त्यो उहाँहरूले जान्‍ने कुरा हो । अहिले पनि हाम्रो अपिल संविधान र लोकतन्त्रको रक्षाका लागि सबै राजनीतिक शक्तिहरू जुन जुन पार्टीमा भए पनि सहयात्रा गरेर अगाडि बढ्नुपर्छ भन्‍ने हाम्रो आग्रह हो ।

हामीलाई अझै पनि नेकपा एमालेको नेपाल समूह, माओवादी र जसपासँग तालमेल हुन सक्छ भन्‍ने विश्वास र भरोसा छ । कतिपय मुद्दामा आज एकमत भएन, भोलि एकमत हुन सक्छ ।

जनता समाजवादी पार्टी पनि लोकतन्त्र र संविधानप्रति प्रतिबद्ध छ । २०४६ सालको जनआन्दोलन सफल भएर बहुदलीय शासन व्यवस्था स्थापित भएपछि उहाँहरूले पनि पार्टी खोलेर अगाडि बढ्नु भएको हो । उहाँहरू विधानको प्रस्तावना र उद्देश्यमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रप्रति प्रतिबद्ध छौं भनेर लेखिएको छ । पछिल्लो पटक राजा ज्ञानेन्द्रको क्रियाकलापको खिलापमा सात दलीय मोर्चा बनाएर लड्दा तत्कालीन सदभावना पार्टी लगायतका मधेश केन्द्रित दलहरू र हामी सँगै थियौं । अहिलेको ओलीको निरंकुशताको खिलापमा पनि उहाँहरू ढिलोचाडो लड्नुहुन्छ भन्‍ने हाम्रो विश्वास हो ।

त्यो पार्टीमा धेरै साथीहरू प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा विभिन्‍न पार्टीमा अहम भूमिका निर्वाह गरेर आफूलाई स्थापित गरेका हुनुहुन्छ । तसर्थ, जनता समाजवादी पार्टीले पनि आफूलाई अझै लोकतान्त्रीकरण गरोस् । र, लोकतन्त्रप्रति दृढ भएर अगाडि बढोस् भन्‍ने हाम्रो आग्रह छ ।

तर, जनता समाजवादी पार्टीका नेताहरूले उनीहरूले उठाएका मुद्दालाई कांग्रेसले समर्थन गरेन भन्‍ने आरोप लगाइरहेका छन नी ?
उहाँहरूले केही पहिचानका र केही मधेसका मुद्दाहरू उठाइरहनु भएको । ती मुद्दामा त नेपाली कांग्रेस जहिले पनि सकारात्मक छ । मधेस मुद्दाको हकमा संविधान संशोधन गर्ने क्रममा हाम्रो पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री भएकै बेलामा संविधान संशोधन गर्ने कोसिस गरेको जगजाहेरै छ । उहाँहरू जतिबेला स्थानीय निर्वाचनमा भाग नलिने अवस्थामा हुनुहुन्थ्यो, त्यतिबेला हाम्रो गठबन्धन सरकारले सघन वार्ता गरेर विश्वासिलो वातावरण बनाएपछि मात्रै उहाँहरूले निर्वाचनमा भाग लिनुभएको हो । आमनिर्वाचनमा पनि गठबन्धन सरकारसँगको वार्तापछि मात्रै आउन तयार हुनु भएको हो । लोकतान्त्रिक पार्टी भएको कारणले कांग्रेसले कुनै पनि पार्टीलाई शत्रुवत व्यवहार गर्दैन ।

निर्वाचनमा प्रतिष्पर्धी पार्टी होला, तर वृहत नेपालको राष्ट्रियताको सवालमा, नेपाली जनताको जीवन रक्षाको सवालमा, संविधानको सम्वर्धन र रक्षाको सवालमा, संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको सवालमा हामी सबैको धारणा बेला बेलामा एउटै हुने गरेको छ । तसर्थ हामीलाई अझै पनि उहाँहरूसँग तालमेल हुन सक्छ भन्‍ने विश्वास र भरोसा छ । कतिपय मुद्दामा एकमत भएन होला, भोलि एकमत हुन सक्छ । लोकतन्त्र र बहुदलीय बहुलवादमा आधारित शासन व्यवस्था बचायौं भने मात्रै सबै दलको भविष्य सुनिश्चित हुने हो ।

ओलीको चिन्तन, सोच र दृष्टिकोण सर्वसत्तावादी र अधिनायकवादी खालको छ ।

दलहरू जनतामा गएर स्थापित र अनुमोदित भएर आउने हो । त्यसपछि मात्रै सरकार निर्माण गर्ने र सत्तामा जाने प्रक्रियामा सामेल हुने हो । लोकतान्त्रिक मूल्य पद्धति र शासन व्यवस्था नै कमजोर भयो भने राजनीतिक दलहरू पनि कमजोर हुँदै जान्छन् । कांग्रेस पुरानो पार्टी हो । कांग्रेसमा हुर्केका, संघर्षमा कांग्रेसमै लागेर अघि बढेका साथीहरू अरु पार्टीमा पनि हुनुहुन्छ । जहाँ रहेता पनि उहाँहरू लोकतन्त्रको पक्षमा रहिरहनु हुनेछ भन्‍ने हाम्रो विश्वास हो । जसपाको एउटा समूह हामीसँग नजिक आयो । अर्को समूह प्रधानमन्त्री ओलीसँग नजिक रहेर संवादमा छ । कांग्रेस लोकतान्त्रिक पार्टी भएकाले कांग्रेससँग सहकार्य गर्न सबै पार्टीलाई सहज हुन्छ । ओलीजी एमालेको अध्यक्ष हुनुहुन्छ । ओलीको चिन्तन, सोच र दृष्टिकोण सर्वसत्तावादी र अधिनायकवादी खालको छ । आफूलाई परेको बेलामा उहाँले जे पनि म गर्छु भन्‍नुहुन्छ । जुन दिन जसको उपादेयता सिध्दिन्छ, त्यसलाई मिल्काउनुहुन्छ ।

आफ्नै पार्टीभित्र एउटै पद सबै नेताहरूलाई बाड्नुहुन्छ । तसर्थ कतिपय राजनीतिक दल र नेताहरू भ्रममा पर्न सक्छन् । दीर्घकालमा संविधान र लोकतन्त्रको रक्षाका लागि सबै राजनीतिक दलहरू फेरि गोलबद्ध हुने दिन आउँछ । त्यस्तो नेतृत्व र अगुवाइ २००७ सालमा पनि नेपाली कांग्रेसले गरेको थियो, ०४६ सालमा पनि कांग्रेसले गरेको हो । २०६२/०६३ को दोस्रो जनआन्दोलनको नेतृत्व पनि तत्कालीन कांग्रेसका सभापति गिरिजाप्रसाद कोइरालाले गर्नु भएको हो । अहिलेको विषम अवस्थालाई पार लगाउन पनि कांग्रेसले नै अगुवाइ गर्छ । खाली सरकार निर्माणका लागि मात्रै होइन, जनताको जीवन रक्षा, मुलुकमा मुलभूत समस्या सम्बोधन, अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति सन्तुलन, नेपालको अर्थतन्त्रको विकास, जनतालाई भरोसा र विश्वास दिलाउने कामको अगुवाइ र नेतृत्व नेपाली कांग्रेसले गर्छ । आशा छ, हामी जोसँग मिल्न सकेनौं, भोलिका सदनमा मिलेर अगाडि बढौँला ।

वैकल्पिक सरकार बनाउन भन्दै नेकपा (माओवादी केन्द्र) र जसपाको एउटा धारसँग गरेको सहकार्य निरन्तर रहन्छ कि रहँदैन ?
प्रधानमन्त्री आफैले विश्वासको मत लिँदा आवश्यक संख्या पुर्‍याउन नसकेपछि बाध्यात्मक परिस्थितिमा हामी अगाडि बढेका हौं । विश्वासको मतमा ओली पराजित भएपछि त नयाँ सरकार बन्‍ने प्रक्रिया अगाडि बढाउनै पथ्र्यो । त्यो सरकार बनाउने प्रक्रियामा हामी लाग्यौ । अन्तिम समयसम्म प्रयास गर्दा पनि बहुमत पुर्‍याउन नसकेपछि हामीले राष्ट्रपतिसमक्ष दाबा पेस गरेनौं । हामीले ब्रोडर सेन्समा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, संविधान, लोकतान्त्रिक मूल्य पद्धति जनताको जीवन रक्षा गने लगायतका महत्वपूर्ण विषयमा उहाँहरूसँग सहकार्य गर्छौ । जुन राजनीतिक दलहरू हाम्रो अभियानमा सहयात्रा गर्नु भएको छैन, भविष्यमा उहाँहरूसमेत हाम्रो साथमा आउनुहुनेछ भन्‍ने हाम्रो विश्वास छ ।

संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, संविधान, लोकतान्त्रिक मूल्य पद्धति, जनताको जीवन रक्षालगायतका महत्वपूर्ण विषयमा सबैसँग सहकार्य हुन्छ ।

ओली जहज बहुमतको सरकारबाट झरेर अहिले अल्पमतको सरकार बनाउनु भएको छ । अब प्रमुख प्रतिपक्षी दलको प्रमुख सचेतकको हैसियतमा अहिलेसम्म सरकारले के गर्नु पथ्र्यो, के गर्‍यो । आगामी दिनमा के गर्नुपर्छ भन्‍नुहुन्छ ?
२०७४ सालको निर्वाचन सम्पन्‍न भएपछि प्रधानमन्त्री बन्दा उहाँ दुई तिहाई मतका साथ बन्‍नु भएको थियो । सरकार बनेको केही दिनपछि उहाँ बहुमतमा झर्नुभयो । अस्ति आफूमाथि विश्वासको मत छ भनेर विश्वासको मत लिँदा अल्पमतमा पर्नुभयो । अहिले दुई तिहाईको प्रधानमन्त्रीले अल्पमतको प्रधानमन्त्रीका रूपमा शपथ खानु भएको छ । सरकार धेरै कमजोर भइसक्यो । तथापि सरकारले काम गर्न सकोस् हाम्रो शुभकामना छ । तर, दुई तिहाईको प्रधानमन्त्री हुँदा त जनपक्षीय काम नगर्नेले अल्पमतको हुँदा काम गर्नुहुन्छ भनेर कसरी आश गर्ने ?

अब सरकारको पहिलो प्राथमिकता दिनानुदिन बढिरहेको कोभिड-१९ को महामारी कसरी नियन्त्रण गर्ने, कसरी यसको व्यवस्थापन गर्ने, संक्रमितहरूको उपचार कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्‍नेमा केन्द्रित हुनुपर्छ । अस्पतालमा औषधोपचारको राम्रो व्यवस्था छैन । भएका डाक्टरहरू पनि संक्रमित भएर बसेका छन् । तसर्थ आम नेपाली नागरिकको जीवन रक्षा कसरी गर्ने भन्‍ने विषयलाई केन्द्रमा राखेर काम गर्नुपर्छ । तत्काल मुलुकमै अक्सिजन प्लान्ट स्थापना गर्नुपर्‍यो । नीजि अस्पतालले अक्सिजन प्लान्ट स्थापना गर्छन् भने उनीहरूलाई अनुदान दिन पर्‍यो । विदेशबाट औषधि ल्याउन पर्‍यो । केही स्वास्थ्य सामाग्री आयातकर्ताहरूले विदेशमा किनेर राखेको स्वास्थ्य सामाग्री र उपकरण नेपाल ल्याउन सक्नुभएन । किनकि उहाँरूसँग ढुवानी गर्ने साधन भएन । त्यस्तो अवस्थामा सरकारले मद्दत पुर्‍याएर नेपालसम्म ल्याउने व्यवस्था मिलाउनु पर्छ । बरु पर्ने भाडा लिँदा भयो । तर, सामाग्री नेपाल ल्याउने व्यवस्था सरकारले गर्नुपर्छ ।

विनोदविक्रम केसीलाई १५० बाट ६ हजारसम्म पुग्‍न किन दुई दशक लाग्यो ?

विमल आचार्य | बैशाख ३१, २०७८

वर्तमानमा नेपाली कविता कति बलियो छ, कवितामा सूक्ष्म हेराइ र तीक्ष्ण लेखाइ कस्तोसम्म हुन्छ, कविताले कसरी दिम…

'विधान र विधिले तय गरेको बाटो हिँड्ने हो भने पार्टी एक भएर जान्छ'

विनोद देवकोटा | बैशाख २५, २०७८

आउदो सोमबार प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले विश्वासको मत लिन प्रतिनिधि सभाको विशेष अधिवेशन आह्वान भएको छ । …

अहिलेको तयारी र काम गराइले हामीले ठूलो मानवीय क्षति व्यहोर्नुपर्छ

मधुसुधन भट्टराई | बैशाख २१, २०७८

कोभिड-१९ को संक्रमितहरूको संख्या दिनप्रतिदिन बढ्दै छ । तर, सरकारको काम गर्ने शैली फेरिएको छैन । अब संक्रम…

'जनमत गुमाएर सत्तामा बस्‍न शंकर पोखरेललाई लाज भएन'

बिक्रम खड्का | बैशाख २०, २०७८

६ वैशाखमा लुम्बिनी प्रदेशका मुख्यमन्त्री शंकर पोखरेलविरुद्ध नेपाली कांग्रेस, माओवादी केन्द्र, जसपा र जनमोर्चा…

शत प्रतिशत करदाताको रुजू अनलाइनमार्फत मात्र हुन्छ, म्यानुअल लिदैंनौं

इकागज | बैशाख २०, २०७८

आन्तरिक राजश्व विभागले निषेधाज्ञा जारी भएका जिल्लाका करदाताहरु कर तिर्नकै लागि कार्यालयमा भौतिक रुपमा उपस्…

‘केन्द्रले ‘ग्राउन्ड’ नबुझी निर्णय गर्‍यो’

अनिष भट्टराई | बैशाख १८, २०७८

राष्ट्रिय जनमोर्चाका केन्द्रीय अध्यक्ष चित्रबहादुर केसीले गएको वैशाख १ मा वक्तव्यमार्फत् गण्डकी प्रदेशका मुख्यमन्त्र…

क्रियाशील सदस्यता वितरणमा सभापति र उपसभापतिको प्रभाव भएका ठाउँमा खेल भयो

इकागज | बैशाख १६, २०७८

कांग्रेसका नेता रामचन्द्र पौडेलले आफ्‍नै पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवा र प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीमाथ…

सरकारले लगानीको संरक्षण र सीपको प्रत्याभूति दिए धेरै एनआरएन फर्किन्छन्

चन्द्रशेखर अधिकारी | बैशाख १४, २०७८

झण्डै साढे दुई दशकअघि उच्च शिक्षाका लागि युरोप पुगेका गोरखा फुजेलका कुमार पन्त, गैरआवासीय नेपाली संघ (ए…

नेतालाई मोज-मस्तीका लागि मात्र गणतन्त्र र संघीयता मागिएको हो र ?

चन्द्रशेखर अधिकारी | बैशाख १०, २०७८

करिअर कूटनीतिज्ञ हुन्, डा. रामभक्त पीवी ठाकुर । परराष्ट्र सेवामा साढे तीन दशक बिताएका ठाकुर इजिप्टमा राजद…

‘अर्को सरकार बन्‍ने सूचना पाएर नै प्रधानमन्त्रीले हठात् अधिवेशन अन्त्य गरेका हुन्’

प्रतिनिधि सभाको बाँकी कार्यकाल जीवन्त तुल्याउन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको बर्हिगमन अति आवश्यक ठान्छन्, कांग्…

‘श्रमजीवी पत्रकारका लागि लड्छु, मोफसललाई विशेष ध्यान दिन्छु’

इकागज | बैशाख १, २०७८

नेपाल पत्रकार महासंघको केन्द्रीय अध्यक्षमा निर्वाचित भएपछि विपुल पोख्रेलको व्यस्तता बढ्दो छ । झण्डै दशकपछि पत्र…